Kur truri humbet kujtimet?!...

Dalėngadalė kujtesa fillon tė zbehet, po ashtu edhe perceptimi i realitetit, emocionet familjare dhe vetė
ndjesia qė jemi tė sėmurė. Kėtė fenomen e quajmė "demencė", por kush vuan nga njė sėmundje
rrezikon t‘i humbasė tė gjitha kujtimet dhe kjo ėshtė vetėm njė karakteristikė, por jo mė dramatikja.
Njė prej ekspertėve mė tė mėdhenj tė kėsaj bote ėshtė Jeffery L. Cummings, pėrgjegjėsi i Qendrės Shėndetėsore
tė Alzhajmerit nė Universitetin e Kalifornisė, qė ka realizuar "Neuropsichiatric investory", instrumentin
terapeutik tė pėrdorur pėr tė klasifikuar ndryshimet e sjelljes te sėmundjet neurologjike.
Nė kėtė intervistė ai shpjegon vėrtet se ēfarė ndodh me trurin e tė moshuarve, kur preken nga demenca
mentale.



- Si mund tė jetosh me njė hutaq?

Le tė themi se kėto janė shenjat e para tė demencės, qė shpesh lihen pas dore, ndėrkohė qė kanė
njė impakt rrėnues te familjarėt dhe e bėjnė pacientin mė pak tė bindur. Nė kėtė mėnyrė arrijmė tė
kuptojmė se cili prej pacientėve tė prekur nga demenca shfaq simptoma sjelljeje, si depresioni, nerva
dhe indiferencė.



- Por si mund ta kuptojmė?

Ndonjėherė shfaqin shenja tė ēuditshme, qė nuk pėrshtaten me personalitetin e tyre, kanė mungesė
takti dhe ndjeshmėrie. Nė kėtė rast jemi pėrballė njė sėmundjeje qė prek pjesėn e pėrparme tė trurit.
40 % e pacientėve me alzhajmer vuan nga depresioni, ndėrsa 60 % ka periudha irritimi,
me sjellje agresive, qė mund tė manifestohen me fyerje, bėrtitje dhe gjeste tė dhunshme. 20 % e pacientėve qė vuajnė nga halucinacionet, besojnė se janė nė rrezik, ose se ndodhen pėrkrah njė
tė huaji. Kjo ėshtė njė sjellje e ngjashme me atė tė njė skizofreni?
Nė skizofreni janė mė tė shpeshta halucinacionet dėgjimore, pra "tė dėgjuarit e zėrave",
ndėrsa nė demencė, ato pamore. Edhe sjelljet delirante janė tė ndryshme, mungon deliri i madh
dhe manitė tipike fetare tė skizofrenisė, ndėrkohė qė nga familjarėt ndien sikur po tradhtohesh.
Kėto janė problemet qė shkaktojnė njė stres tė jashtėzakonshėm psiko-logjik dhe emocional
te personat qė u shėrbejnė tė moshuarve. Kjo ėshtė edhe arsyeja qė shpesh familjarėt i ēojnė nė
azil pleqtė.
　
- A ėshtė mė mirė t‘i mbash nė shtėpi?

Ėshtė njė zgjedhje qė varet shumė nga kultura e personit qė mban nė shtėpi njė tė moshuar.
Nuk them se kjo ėshtė domosdoshmėrisht zgjidha mė e mirė, edhe pse e dimė qė pacientėt jetojnė
mė mirė nė njė ambient familjar.